OPCs για τα αγγεία: Γιατί το ενδοθήλιο βρίσκεται στο επίκεντρο της αγγειακής υγείας

Για πολλά χρόνια, η συζήτηση γύρω από την υγεία των αγγείων επικεντρωνόταν σχεδόν αποκλειστικά στη χοληστερόλη και την αρτηριακή πίεση. Σήμερα, όμως, γνωρίζουμε ότι πίσω από αυτούς τους παράγοντες βρίσκεται ένας ακόμη βασικός ρυθμιστής της αγγειακής υγείας: το ενδοθήλιο, η λεπτή κυτταρική στιβάδα που καλύπτει το εσωτερικό των αγγείων και ρυθμίζει τη λειτουργία τους. Γι’ αυτό και το ενδιαφέρον γύρω από τα OPCs για τα αγγεία έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.

Αντί να δρουν πάνω σε έναν μόνο παράγοντα κινδύνου, τα OPCs μελετώνται για τον τρόπο με τον οποίο υποστηρίζουν τη φυσιολογική λειτουργία του ενδοθηλίου και, κατ’ επέκταση, την υγεία ολόκληρου του αγγειακού συστήματος.

Στο άρθρο αυτό θα δούμε τι δείχνει η επιστημονική βιβλιογραφία για τους μηχανισμούς δράσης των OPCs, γιατί το ενδοθήλιο θεωρείται πλέον κεντρικός ρυθμιστής της αγγειακής υγείας και ποιος είναι ο ρόλος των Masquelier’s® Original OPCs, του εκχυλίσματος σπόρων σταφυλιού με μακρά ερευνητική ιστορία.

Τα OPCs (ολιγομερείς προανθοκυανιδίνες) είναι φυσικές πολυφαινόλες που απαντώνται κυρίως στους σπόρους σταφυλιού. Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι υποστηρίζουν τη φυσιολογική λειτουργία του ενδοθηλίου μέσω πολλαπλών μηχανισμών, όπως η αντιοξειδωτική προστασία, η βιοδιαθεσιμότητα του μονοξειδίου του αζώτου (NO) και η μικροκυκλοφορία.

Γιατί το ενδοθήλιο θεωρείται το «κέντρο ελέγχου» των αγγείων;

Τα αγγεία δεν είναι απλοί σωλήνες που μεταφέρουν αίμα. Είναι ζωντανοί ιστοί που προσαρμόζονται διαρκώς στις ανάγκες του οργανισμού. Διαστέλλονται όταν οι ιστοί χρειάζονται περισσότερο οξυγόνο, συστέλλονται όταν πρέπει να διατηρηθεί η αρτηριακή πίεση και επικοινωνούν συνεχώς με το ανοσοποιητικό σύστημα και σχεδόν κάθε όργανο του σώματος.

Όλες αυτές οι λειτουργίες εξαρτώνται από ένα εξαιρετικά λεπτό στρώμα κυττάρων που καλύπτει το εσωτερικό των αγγείων: το ενδοθήλιο. Αν και για πολλά χρόνια θεωρούνταν απλώς μια εσωτερική επένδυση, σήμερα αναγνωρίζεται ως ένας από τους σημαντικότερους ρυθμιστές της αγγειακής υγείας.

Παρότι έχει πάχος μόλις ενός κυττάρου, το ενδοθήλιο αντιλαμβάνεται τις αλλαγές στη ροή του αίματος, παράγει ουσίες που βοηθούν τα αγγεία να διαστέλλονται όταν χρειάζεται και συμμετέχει στη ρύθμιση της φλεγμονής, της πήξης και της φυσιολογικής λειτουργίας των αιμοπεταλίων. Με απλά λόγια, δεν καθορίζει μόνο πόσο αίμα θα περάσει από ένα αγγείο, αλλά και πώς θα περάσει.

Όσο καλύτερα λειτουργεί το ενδοθήλιο, τόσο πιο εύκολα το αγγειακό σύστημα προσαρμόζεται στις ανάγκες του οργανισμού. Και αυτό δεν αφορά μόνο την καρδιά. Αφορά τον εγκέφαλο, τους νεφρούς, τους μύες και κάθε όργανο που εξαρτάται από τη φυσιολογική αιμάτωση. Γι’ αυτό και η ενδοθηλιακή δυσλειτουργία θεωρείται σήμερα ένα από τα πρώιμα στάδια της αγγειακής γήρανσης.

Το ενδοθήλιο δεν σταματά ξαφνικά να λειτουργεί σωστά. Η αλλαγή είναι σταδιακή και επηρεάζεται από τις επιλογές της καθημερινότητας.

Η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, το κάπνισμα, ο ανεπαρκής ύπνος, η αυξημένη γλυκόζη και μια διατροφή φτωχή σε φυτικές τροφές δημιουργούν ένα περιβάλλον που δυσκολεύει τη φυσιολογική λειτουργία του. Το ίδιο συμβαίνει και με τη χρόνια φλεγμονή ή το παρατεταμένο οξειδωτικό στρες.

Γιατί το ενδοθήλιο αρχίζει να δυσλειτουργεί;

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα αγγεία «χαλάνε». Σημαίνει ότι χάνουν σταδιακά μέρος της ευελιξίας τους. Αντί να ανταποκρίνονται εύκολα στις ανάγκες του οργανισμού, χρειάζονται μεγαλύτερη προσπάθεια για να κάνουν την ίδια δουλειά. Είναι περισσότερο σαν ένα σύστημα που συνεχίζει να λειτουργεί, αλλά όχι πλέον με την ίδια ακρίβεια.

Γι’ αυτό η σύγχρονη έρευνα δεν εστιάζει μόνο στη θεραπεία της αγγειακής νόσου. Προσπαθεί να καταλάβει πώς μπορούμε να διατηρήσουμε το ενδοθήλιο υγιές πολύ πριν εμφανιστούν τα πρώτα προβλήματα.

Εκεί εντάσσεται και το ενδιαφέρον για τα OPCs. Όχι επειδή αποτελούν τη μοναδική λύση, αλλά επειδή φαίνεται να επηρεάζουν μηχανισμούς που σχετίζονται με τη φυσιολογική λειτουργία των αγγείων.

Πού μπαίνουν στην εικόνα για τα αγγεία τα OPCs;

Η σχέση ανάμεσα στα OPCs και την αγγειακή λειτουργία έχει μελετηθεί περισσότερο απ’ ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι. Οι περισσότερες κλινικές μελέτες δεν εξετάζουν αν κάποιος «αισθάνεται καλύτερα», αλλά χρησιμοποιούν αντικειμενικούς δείκτες, όπως η διαστολή των αγγείων μετά από αυξημένη ροή αίματος (flow-mediated dilation), η αρτηριακή σκληρία ή η μικροκυκλοφορία.

Αρκετές κλινικές μελέτες έχουν αναφέρει ευνοϊκές μεταβολές σε δείκτες αγγειακής λειτουργίας, ενώ τα αποτελέσματα φαίνεται να εξαρτώνται από το εκχύλισμα, τη δόση, τη διάρκεια και τον πληθυσμό που μελετήθηκε.

Τα ευρήματα αυτά εξηγούνται από μια σειρά βιολογικών μηχανισμών, οι οποίοι έχουν μελετηθεί εκτενώς τα τελευταία χρόνια.

Με ποιους μηχανισμούς μελετώνται τα OPCs για τα αγγεία;

1. Προστασία του ενδοθηλίου από το οξειδωτικό στρες

Οι ελεύθερες ρίζες αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επιβαρύνουν το ενδοθήλιο.  Όταν η παραγωγή τους ξεπεράσει την αντιοξειδωτική άμυνα του οργανισμού, δημιουργείται οξειδωτικό στρες, το οποίο αποτελεί έναν από τους βασικότερους μηχανισμούς ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας.

Μελέτες με Masquelier’s® Original OPCs δείχνουν ότι μπορούν να υποστηρίξουν την αντιοξειδωτική άμυνα των κυττάρων και να τα βοηθήσουν να διαχειρίζονται καλύτερα το οξειδωτικό στρες. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να συμβάλλουν στη διατήρηση ενός πιο ευνοϊκού περιβάλλοντος για τη φυσιολογική λειτουργία των αγγείων.

2. Υποστήριξη της φυσιολογικής μικροκυκλοφορίας

Η αγγειακή υγεία δεν εξαρτάται μόνο από τις μεγάλες αρτηρίες. Εξίσου σημαντικό είναι το εκτεταμένο δίκτυο των τριχοειδών αγγείων, όπου πραγματοποιείται η ανταλλαγή οξυγόνου, θρεπτικών συστατικών και μεταβολικών προϊόντων με τους ιστούς.

Για να γίνεται αποτελεσματικά αυτή η διαδικασία, το ενδοθήλιο πρέπει να διατηρεί τη φυσιολογική του λειτουργία και να ρυθμίζει με ακρίβεια την αγγειακή διαπερατότητα. Όταν το οξειδωτικό στρες και η χρόνια φλεγμονή επιβαρύνουν τα ενδοθηλιακά κύτταρα, η ισορροπία αυτή διαταράσσεται, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται η λειτουργία της μικροκυκλοφορίας.

Τα Masquelier’s® Original OPCs έχουν μακρά ερευνητική ιστορία στη μικροκυκλοφορία και τη φλεβική λειτουργία. Κλινικές μελέτες έχουν εξετάσει παραμέτρους όπως η τριχοειδική αντοχή, η ευθραυστότητα των τριχοειδών, ο φλεβικός τόνος και το οίδημα. Σε ορισμένες placebo-controlled μελέτες παρατηρήθηκε βελτίωση αυτών των παραμέτρων σε σχέση με το placebo:

•υποστήριξη της φυσιολογικής αντοχής των τριχοειδών

•μείωση της αυξημένης τριχοειδικής ευθραυστότητας

•υποστήριξη της φυσιολογικής φλεβικής λειτουργίας και της μικροκυκλοφορίας

Για τον λόγο αυτό, τα Masquelier’s® Original OPCs αποτελούν αντικείμενο έρευνας εδώ και δεκαετίες σε διαταραχές της μικροκυκλοφορίας, όπως η χρόνια φλεβική ανεπάρκεια, όπου η αυξημένη τριχοειδική διαπερατότητα αποτελεί βασικό παθοφυσιολογικό μηχανισμό. Η υποστήριξη της φυσιολογικής αντοχής των τριχοειδών παρουσιάζει επίσης ενδιαφέρον σε καταστάσεις όπου εμφανίζεται αυξημένη τριχοειδική ευθραυστότητα, όπως οι ευρυαγγείες.

3. Υποστήριξη της φυσιολογικής βιοδιαθεσιμότητας του μονοξειδίου του αζώτου

Η φυσιολογική λειτουργία του ενδοθηλίου επηρεάζει άμεσα τη βιοδιαθεσιμότητα του μονοξειδίου του αζώτου (Nitric Oxide – NO), ενός βασικού ρυθμιστή της αγγειακής διαστολής. Επιτρέπει στα αγγεία να χαλαρώνουν όταν χρειάζεται, διευκολύνοντας τη φυσιολογική κυκλοφορία. Είναι ένα από τα πρώτα επηρεαζόμενα μόρια, όταν το ενδοθήλιο δυσλειτουργεί

Όταν η βιοδιαθεσιμότητά του μειώνεται:

• τα αγγεία γίνονται λιγότερο ευέλικτα,
• αυξάνεται το οξειδωτικό φορτίο,
• ενισχύεται η φλεγμονώδης δραστηριότητα,
• διαταράσσεται η φυσιολογική λειτουργία του αγγειακού τοιχώματος.

Η βιβλιογραφία για τις προανθοκυανιδίνες και τα τυποποιημένα εκχυλίσματα σπόρων σταφυλιού δείχνει ότι μπορούν να επηρεάζουν μηχανισμούς που σχετίζονται με τη φυσιολογική λειτουργία του NO και του ενδοθηλίου. Η φυσιολογική βιοδιαθεσιμότητα του NO συμβάλλει επίσης στη διατήρηση της φυσιολογικής λειτουργίας των αιμοπεταλίων και της ισορροπίας μεταξύ πήξης και αντιπήξης στο αγγειακό σύστημα. Η επίδραση αυτή θεωρείται ένας από τους βασικούς μηχανισμούς μέσω των οποίων οι προανθοκυανιδίνες υποστηρίζουν την αγγειακή λειτουργία.

4. Ρύθμιση της φλεγμονώδους απόκρισης του ενδοθηλίου

Η ενδοθηλιακή δυσλειτουργία δεν σχετίζεται μόνο με το οξειδωτικό στρες αλλά και με τη χρόνια φλεγμονή χαμηλού βαθμού.

Όταν το ενδοθήλιο ενεργοποιείται, αυξάνεται η έκφραση μορίων προσκόλλησης, όπως τα VCAM-1 και ICAM-1, τα οποία διευκολύνουν την προσκόλληση λευκοκυττάρων στο αγγειακό τοίχωμα και ενισχύουν τη φλεγμονώδη διαδικασία.

Σε μελέτες με Masquelier’s® Original OPCs έχουν παρατηρηθεί μεταβολές σε γονίδια που σχετίζονται με φλεγμονώδεις και αγγειακές διεργασίες, ενώ πειραματικά δεδομένα δείχνουν επίδραση στη δραστηριότητα του NF-κB και στην προσκόλληση ανοσοκυττάρων στο ενδοθήλιο.

5. Γιατί η αρτηριακή πίεση σχετίζεται με το ενδοθήλιο;

Η αρτηριακή πίεση δεν καθορίζεται μόνο από την καρδιά. Επηρεάζεται σημαντικά και από την ικανότητα των αγγείων να προσαρμόζουν τη διάμετρό τους ανάλογα με τις ανάγκες του οργανισμού.

Όταν η βιοδιαθεσιμότητα του NO μειώνεται, τα αγγεία γίνονται λιγότερο ελαστικά και η περιφερική αγγειακή αντίσταση αυξάνεται, γεγονός που μπορεί να συμβάλει στην άνοδο της αρτηριακής πίεσης.

Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι η βελτίωση της ενδοθηλιακής λειτουργίας φαίνεται να συνοδεύεται και από ευνοϊκές μεταβολές στην αρτηριακή πίεση. Πράγματι, μετα-αναλύσεις τυχαιοποιημένων κλινικών μελετών δείχνουν ότι τα τυποποιημένα εκχυλίσματα σπόρων σταφυλιού μπορούν να συμβάλλουν σε μικρή αλλά στατιστικά σημαντική μείωση της συστολικής και της διαστολικής αρτηριακής πίεσης, ιδιαίτερα σε άτομα με αυξημένες τιμές.

Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι η επίδραση των OPCs στην πίεση πιθανότατα δεν αποτελεί έναν ανεξάρτητο μηχανισμό δράσης, αλλά συνέπεια της συνολικής υποστήριξης της φυσιολογικής αγγειακής λειτουργίας.

6. Πώς συνδέεται η ενδοθηλιακή δυσλειτουργία με την αθηροσκλήρωση;

Η αρχή της διαδικασίας

Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι η αθηρωματική πλάκα δημιουργείται επειδή η χοληστερόλη «κολλάει» στα αγγεία. Η αθηροσκλήρωση δεν ξεκινά όταν δημιουργηθεί μια πλάκα ούτε όταν στενέψει μια αρτηρία. Πρόκειται για μια χρόνια βιολογική διαδικασία που αρχίζει πολύ νωρίτερα, όταν παράγοντες όπως το κάπνισμα, η υπέρταση, η υπεργλυκαιμία, η δυσλιπιδαιμία και το χρόνιο οξειδωτικό στρες επιβαρύνουν σταδιακά το ενδοθήλιο.

Τι συμβαίνει στο ενδοθήλιο;

Το ενδοθήλιο αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας των αγγείων. Εκτός από τη ρύθμιση της αγγειακής διαστολής, λειτουργεί ως επιλεκτικός βιολογικός φραγμός που ελέγχει ποιες ουσίες μπορούν να περάσουν στο αγγειακό τοίχωμα. Όταν το οξειδωτικό στρες και η χρόνια φλεγμονή διαταράξουν αυτή τη λειτουργία, η βιοδιαθεσιμότητα του NO μειώνεται, αυξάνεται η έκφραση μορίων προσκόλλησης όπως τα VCAM-1 και ICAM-1 και το ενδοθήλιο γίνεται πιο διαπερατό. Έτσι διευκολύνεται η διείσδυση της LDL κάτω από το ενδοθήλιο, όπου μπορεί να οξειδωθεί και να ενεργοποιήσει τα πρώτα στάδια της αθηρογόνου διαδικασίας.

Η οξείδωση της LDL

Η LDL είναι απαραίτητη για τη μεταφορά της χοληστερόλης στους ιστούς και από μόνη της δεν προκαλεί αθηροσκλήρωση. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν τα σωματίδια LDL παγιδευτούν κάτω από το ενδοθήλιο και εκτεθούν σε υψηλά επίπεδα ελευθέρων ριζών.

Η οξειδωμένη LDL (oxLDL) αποκτά διαφορετικές βιολογικές ιδιότητες από τη φυσιολογική LDL. Ενεργοποιεί φλεγμονώδεις μηχανισμούς, προσελκύει μονοκύτταρα και αναγνωρίζεται από τα μακροφάγα, τα οποία τη συσσωρεύουν στο εσωτερικό τους μετατρεπόμενα σε αφρώδη κύτταρα (foam cells). Τα κύτταρα αυτά αποτελούν ένα από τα πρώτα χαρακτηριστικά της αθηρωματικής βλάβης.

Για τον λόγο αυτό, η οξείδωση της LDL θεωρείται σήμερα ένα από τα σημαντικότερα πρώιμα γεγονότα στην εξέλιξη της αθηροσκλήρωσης.

Ο σχηματισμός της πλάκας

Η συνεχής συσσώρευση οξειδωμένης LDL και φλεγμονωδών κυττάρων οδηγεί στη δημιουργία λιπώδους ραβδώσεως (fatty streak), της πρώτης ορατής αλλοίωσης του αγγειακού τοιχώματος. Με την πάροδο του χρόνου ενεργοποιούνται λείες μυϊκές ίνες, παράγεται εξωκυττάρια θεμέλια ουσία και η βλάβη εξελίσσεται σταδιακά σε ώριμη αθηρωματική πλάκα.

Η διαδικασία αυτή μπορεί να εξελίσσεται αθόρυβα επί δεκαετίες, γεγονός που εξηγεί γιατί η διατήρηση της φυσιολογικής λειτουργίας του ενδοθηλίου θεωρείται σήμερα βασικός στόχος για την υποστήριξη της αγγειακής υγείας.

Οι προανθοκυανιδίνες έχουν μελετηθεί σε δύο στάδια:

– Τα Masquelier’s® Original OPCs φαίνεται ότι υποστηρίζουν τη φυσιολογική λειτουργία του ενδοθηλίου στα αγγεία περιορίζοντας το οξειδωτικό στρες και διατηρώντας τη βιοδιαθεσιμότητα του μονοξειδίου του αζώτου.

-Οι προανθοκυανιδίνες έχουν επίσης μελετηθεί για την επίδρασή τους στην οξειδωτική τροποποίηση της LDL. Ανθρώπινες και πειραματικές μελέτες με εκχυλίσματα σπόρων σταφυλιού δείχνουν ότι μπορούν να επηρεάζουν δείκτες οξείδωσης της LDL, μειώνοντας έναν από τους βασικούς μηχανισμούς που σχετίζονται με την έναρξη της αθηρογόνου διαδικασίας.

Τα παραπάνω δεν σημαίνουν ότι τα OPCs προλαμβάνουν ή θεραπεύουν την αθηροσκλήρωση. Σημαίνουν όμως ότι υποστηρίζουν βιολογικούς μηχανισμούς που θεωρούνται κρίσιμοι για τη διατήρηση της φυσιολογικής αγγειακής λειτουργίας.

Γιατί η ποιότητα των OPCs έχει σημασία για τα αγγεία και την υγεία τους;

Δεν είναι όλα τα εκχυλίσματα σπόρων σταφυλιού με OPCs ίδια για τα αγγεία. Το Beyond Grape Seed® περιέχει Masquelier’s® Original OPCs, ένα τυποποιημένο εκχύλισμα σπόρων σταφυλιού που έχει χρησιμοποιηθεί σε μεγάλο αριθμό πειραματικών και κλινικών μελετών. Η τυποποίηση του εκχυλίσματος εξασφαλίζει σταθερή περιεκτικότητα στις βιοδραστικές προανθοκυανιδίνες που έχουν αξιολογηθεί στις περισσότερες κλινικές μελέτες.

Βιβλιογραφία

1.Pfister A, Simon M, Gazave J. (1982). Sites de fixation des oligomères procyanidoliques dans la paroi des capillaires sanguins…

2.Weseler AR et al. (2011). Pleiotropic Benefit of Monomeric and Oligomeric Flavanols on Vascular Health – A Randomized Controlled Clinical Pilot Study.

3.Milenkovic D et al. (2014). Dietary Flavanols Modulate the Transcription of Genes Associated with Cardiovascular Pathology without Changes in Their DNA Methylation State. PLoS ONE 9(4):e95527

4.Weseler AR et al. (2014). Dietary Flavanols Modulate the Transcription of Genes Associated with Cardiovascular Pathology without Changes in Their DNA Methylation State. PLOS ONE.

5.Weseler AR, Bast A. et al. (2017). Masquelier’s grape seed extract: from basic flavonoid research to a well-characterized food supplement with health benefits. Nutrition Journal, 16:5.

Συχνές Ερωτήσεις